Fonksiyonel çay nedir?

Kategori: Bitkisel Portal, Çay Çeşitleri, Çay Portalı
3 Temmuz 2018
cay.com.tr
3393 okunma
0 yorum

Fonksiyonel çay nedir?

Fonksiyonel çaylar, kısa bir tanımla, farklı bitkilerin belirli bir tat ya da kullanım amacı gözetilerek bir araya getirildiği karışımlardır. “Uyku çayı”, “sindirim çayı”, “metabolizma çayı” ve “detoks çayı” adıyla satılan ürünler en çok bilinen örneklerdendir.

Bitki çaylarını çoğu zaman tadı, sıcaklığı ve kendimizi iyi hissettiren bir mola olduğu için tercih ederiz. Fonksiyonel çaylar ise belirli bir ihtiyaca yönelik olarak pazarlanır; örneğin akşam saatleri için hazırlanan, kafeinsiz bitki karışımları gibi. Ancak bu ürünlerin vaat ettiği etkilerin çoğu bilimsel olarak kanıtlanmış değildir ve Türk gıda mevzuatı gıdalara hastalığı önleme veya tedavi etme özelliği atfedilmesini yasaklar.

İnsanoğlu yeryüzünde yaşamın başlangıcından itibaren bitkileri birçok amaç için kullanmıştır. Beslenmeden kozmetik ürünlere ve ilaçlara kadar aslında her şeyde bitkilere rastlıyoruz. Ülkemiz de gerçek bir bitki cennetidir. Ancak ne yazık ki, bu bitkilerin faydaları konusunda pek bilgi ve tecrübe sahibi değiliz.

Bitki çayları şekerli, asitli, kimyasal katkılı pek çok içeceğe karşı çok iyi bir alternatiftir.

Günümüzde bitkiler konusunda ayrıntılı çalışmalar halen devam etmektedir. Etkileri, etken maddeleri, ne zaman toplanmaları gerektiği gibi birçok bilgi yapılan bilimsel araştırmalar sonucu belirlenmekte ve bu standartlarda ürünler üretilmektedir.

Fonksiyonel çaylar denildiğinde akla gelen bitki çayları, şekersiz hazırlandığında kalorisi çok düşük içeceklerdir.

Bitki çaylarının hikayesi yüzyıllar öncesinde başlıyor. Geleneksel olarak çeşitli amaçlarla kullanılan bitkiler günümüzde poşetlerin içine kadar girdi.

Sallama Poşetler Sağlıklı Mı?

Büyük markalar, farklı bitkilerden yararlanarak yeni tatlar ve aromalar arayışında formüller üretmeye devam ediyor. Bu bitki ve meyvelerin farklı kombinasyonları yeni ürünler şeklinde karşımıza çıkıyor. İşin görünen kısmı içerikleri, poşet şekilleri, ambalajları olsa da arkada büyük fabrikalar, kapsamlı prosesler var. Gıda güvenliğini en üst düzeyde tutmak için standardize edilmiş belgeli (ISO 9001, FSSC 22000, ISO 14001,OHSAS 18001) kuruluşlarda üretim yapılıyor. Tarladan fincana güvenli gıdaya ulaşmamızı sağlayan sistemler, risk oluşturabilecek tüm kritik noktalar değerlendirir ve gerekli önleyici faaliyetleri içerir. Yani bitkilerin hasatı, kurutulması, kesimleri, ne miktarlarda karıştırıldıkları ve paketleme işlemleri sırasında güvenli gıda zinciri oluşmasını sağlar. Firmalar çevreye karşı duyarlılığını da bırakmıyor; gelişen teknoloji ve yöntemleri çalışanlarına da aşılıyor.

Öne Çıkan Bitkiler ve Araştırmalar

Fonksiyonel karışımlarda sık kullanılan bitkilerden bazıları ve bu bitkiler hakkında bugün bilinenler:

Yeşil Çay: ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’ne bağlı NCCIH’ye göre yeşil çay üzerine çok sayıda çalışma yapılmış olsa da kullanıldığı amaçların çoğu için kesin bir sonuca varılamamıştır. Çoğu yeşil çay özüyle yapılan randomize çalışmalarda toplam ve LDL kolesterolde küçük bir düşüş görülmüş, kanserle ilgili sonuçlar ise tutarsız çıkmıştır.

Beyaz Çay: Yeşil çayla aynı bitkiden elde edilir ve benzer bileşenler içerir; ancak beyaz çayın kendisi üzerine yapılmış insan araştırması çok azdır. Cilt ve yağ yakımı üzerine iddialar güvenilir kanıta dayanmaz.

Zerdeçal: Hindistan mutfağının temel baharatlarındandır. NCCIH’ye göre zerdeçal ve içerdiği kurkumin üzerine yapılan çalışmaların karşılaştırılması zordur; diz osteoartritindeki ilk bulgular olumlu olsa da kesin sonuç için daha kaliteli araştırmalara ihtiyaç vardır. Kanseri önlediği veya tedavi ettiği kanıtlanmış değildir.

Sinameki: Müshil (laksatif) etkisi bilinen bir bitkidir ve kabızlıkta kısa süreli kullanılan ilaçların etken maddesidir. Uzun süreli veya hekim önerisi olmadan kullanılmamalı; gebelik ve emzirme döneminde önerilmez.

Ekinezya: NCCIH’ye göre ekinezya soğuk algınlığına yakalanma olasılığını hafifçe azaltabilir; ancak soğuk algınlığının süresini kısaltıp kısaltmadığı belirsizdir ve bu bulguların doğrulanması gerekir.

Sıcak Hava ve Soğuk Çay

Güneş etkisini göstermeye başladı. Artık sıcak içecekler yerini soğuklara bırakıyor. Bu noktada çay, kahve seçenekleri elenince soğuk meşrubatlar ve alkol tercih ediliyor. Yaz arifesindeyiz; bikini öncesi o göbek gitsin, basen küçülsün istiyorsan şekerden uzak duracaksın! 1 kutu meşrubatla beraber ortalama 30-40 gram arasında şekeri içmiş oluyorsun. Bu 2-3 porsiyon meyveye denk geliyor. 1 kutu kola yerine her ara öğünde meyve yiyerek, şekerini dengede tutabilir, acıkmana ve ana öğünlerde fazla yemene engel olabilirsin. Aynı şekilde alkol de sıklığı ve miktarına göre fazladan kalori alımına neden olacak. Yani serinleyeceğim diye içtiğin içecek sana fazladan şeker, kalori ve bölgesel yağlanma olarak geri dönecek.

Yaz Geliyor Diye “Zayıflama” Çaylarına Koşanlar: Dikkat!

Gazetelerin 3. sayfasında yer almak istemiyorsanız, doktor ve diyetisyeninizin size önereceği çaylar haricinde ‘zayıflattığını iddia eden’ çaylardan uzak durun. İçinde ne olduğu belirsiz, Sağlık, Tarım, Gıda Bakanlığı onayı olmayan bitki çaylarının kullanımı sonucunda ciddi organ yetmezlikleri ve kardiyovasküler sorunlar yaşanmakta. İlaçlarında bitkilerden yapılıyor olduğunu biliyoruz. Zayıflama ilaçları olan ve yasaklı bazı maddelerin bu bitki karışımlarında kullanıldığı ve bunların ciddi sağlık sorunları yarattığı unutulmamalı. Geçtiğimiz yıl hatırladığım iki vakadan biri hemşirelik öğrencisi kızcağız ‘ünlüler’ de tavsiye ediyor diye kullandığı zayıflama çayı ile komaya girmiş ve karaciğer nakli ile hayata yeniden tutunmuştu. Diğer vaka ise internetten aldığı ‘zayıflama’ çayının fazla tüketimi sonucu kalp krizi geçiren 15 yaşındaki lise öğrencisi.. Yani aktarda poşetlenmiş şekilde olan, içeriği yazmayan ve herhangi bir onay almamış ürünlerden uzak duruyoruz. Hele ki elinde bir kupayla, yanında ‘mucize’ zayıflama çayı paketi duran ünlülerin fotoğraflarını görünce kişiyi takipten çıkarıyoruz. Alıntı

Fonksiyonel çaylar

Fonksiyonel çaylar, bitkisel karışımlardan oluşan ve çoğu zaman belirli bir etkiye sahip olduğu iddiasıyla pazarlanan çay kombinasyonlarıdır. Ancak karışımların tek tek bitkilerden daha etkili olduğunu gösteren bir kanıt yoktur ve her bitkinin güvenliği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Metabolizma hızlandırma, kilo kaybı, yaşlanmayı geciktirme, detoks ve bağışıklığı güçlendirme gibi etkiler güvenilir insan çalışmalarıyla desteklenmemektedir. 2 Temmuz 2026’da yayımlanan Tıbbi Bitki Çayları Hakkında Yönetmelik’e göre ruhsatlı tıbbi bitki çayları yalnızca eczanelerde satılır; gıda olarak satılan bitki çaylarına ise hastalığı önleme veya tedavi etme özelliği atfedilemez. Düzenli ilaç kullanıyorsanız, hamile veya emziriyorsanız bitki karışımları hakkında hekiminize ya da eczacınıza danışın.