Siyah Çay

Kategori: Çay Çeşitleri, Siyah Çaylar
30 Temmuz 2018
cay.com.tr
4480 okunma
0 yorum

Siyah çay, oolong, yeşil ve beyaz çaylardan daha fazla oksitlenmiş bir çay türüdür. Bu üç çay gibi Camellia sinensis kolunun yapraklarından hazırlanır. Genel olarak, siyah çay tat açısından az oksitlenmiş çaylardan daha fazla güçlüdür.

Siyah çay, Türk Gıda Kodeksi’ne göre çay yapraklarının soldurma, kıvırma, parçalama, oksidasyon ve kurutma aşamalarıyla işlenmesiyle elde edilir. Türkiye’de üretilen çayın büyük bölümü de siyah çaydır. FAO’ya göre siyah çay dünyada en çok üretilen çay türüdür; 2022’de 6,7 milyon tonluk dünya çay üretiminin yaklaşık 3,58 milyon tonu siyah çaydır. Siyah çayı diğer türlerle karşılaştırmak için çay çeşitleri rehberimize bakabilirsiniz.

Siyah çay nasıl üretilir?

Siyah çay üretimi, toplanan yaş yaprağın sırasıyla şu aşamalardan geçirilmesiyle yapılır (Rize Çayı coğrafi işaret belgesi):

Soldurma: Yaprağın iç suyu sıcak havayla azaltılır, yaprak kıvırmaya uygun hale gelir.
Kıvırma: Solmuş yaprak ezilip bükülür; hücre özsuyu yüzeye yayılır ve oksidasyon başlar.
Oksidasyon: Polifenol oksidaz enziminin etkisiyle siyah çayın rengi, burukluğu, parlaklığı ve aroması oluşur.
Kurutma: Oksidasyon durdurulur, çay depolanabilir hale gelir.
Tasnif ve harmanlama: Kurutulan çay inceliğine ve kalitesine göre ayrılır, ardından harmanlanıp paketlenir.

Siyah çay ile yeşil çay arasındaki fark nedir?

İkisi de aynı bitkiden yapılır; fark işleme yöntemindedir.

	Siyah çay	Yeşil çay
Oksidasyon	Tam okside	Okside olmamış
Temel işleme	Soldurma, kıvırma, oksidasyon, kurutma	Buharlama ya da tavada ısıtma ile enzimi durdurma, kıvırma, kurutma
Fincanda su sıcaklığı (UKTIA)	90 ile 98 °C	Yaklaşık 80 °C
Fincanda demleme süresi (UKTIA)	Çoğu türde 3 ile 4 dakika	Sencha için 2 ile 2,5 dakika

Siyah çay türleri nelerdir?

Assam: Hindistan’ın Brahmaputra vadisinde yetişir; malt tadıyla bilinir.
Darjeeling: Himalaya eteklerinde yetişir; hafif ve aromalıdır.
Seylan: Sri Lanka’da yetişen çayların genel adıdır.
Rize: Rize’de yetiştirilip işlenen ve 2021’de menşe adı olarak tescil edilen siyah çaydır.
Earl Grey: Bergamot yağıyla aromalandırılmış siyah çay harmanıdır.

Siyah çay ve sağlık: Araştırmalar ne söylüyor?

Siyah çay; kateşinler, teaflavinler ve tearubiginler gibi polifenoller ile kafein içerir. Çayın sağlıkla ilişkisini inceleyen araştırmaların büyük bölümü gözlemseldir: Çay içenlerle içmeyenleri karşılaştırır ve tek başına neden-sonuç ilişkisini kanıtlamaz. Aşağıdaki bulgular bu nedenle “ilişkili olabilir” düzeyinde okunmalıdır.

1. Kalp ve damar sağlığı: 2009’da Stroke dergisinde yayımlanan bir meta-analizde günde 3 fincan veya daha fazla yeşil ya da siyah çay içenlerde inme riskinin, günde 1 fincandan az içenlere göre yüzde 21 daha düşük olduğu bulundu; yazarlar bu sonucun randomize çalışmalarla doğrulanması gerektiğini vurguluyor. Randomize kontrollü çalışmaları birleştiren meta-analizler, düzenli siyah çay tüketiminin kan basıncında küçük bir düşüşle (sistolik kan basıncında ortalama 1,8 mmHg) ve LDL kolesterolde sınırlı bir azalmayla ilişkili olduğunu gösteriyor.

2. Kanser: Çay ile kanser arasındaki ilişkiyi inceleyen insan çalışmalarının sonuçları tutarlı değildir. Çayın kanseri önlediğini gösteren güçlü bir kanıt bulunmuyor.

Siyah Çay, Faydaları ve Zararları

3. Kemik sağlığı: Gözlemsel çalışmaları birleştiren 2017 tarihli bir meta-analiz, çay tüketiminin daha yüksek kemik mineral yoğunluğuyla ilişkili olduğunu, ancak kırık riskiyle anlamlı bir ilişki bulunmadığını bildirdi.

4. Tip 2 diyabet: 2014 tarihli bir meta-analiz genel olarak çay tüketimiyle tip 2 diyabet riski arasında anlamlı bir ilişki bulmadı; yalnızca günde 3 fincan ve üzeri çay içenlerde riskin biraz daha düşük olduğunu gözlemledi.

5. Uyanıklık: Siyah çaydaki kafein uyarıcı bir maddedir ve kısa süreli olarak uyanıklığı artırabilir. Kafeinin güvenli sınırları için aşağıdaki “Yan Etkiler” bölümüne bakın.

Ağırlık kontrolü, stres, bağışıklık, ağız ve sindirim sağlığı üzerine sık dile getirilen iddialar ise güvenilir insan çalışmalarıyla desteklenmediği için bu yazıdan çıkarılmıştır.

Siyah çayın yan etkileri ve dikkat edilmesi gerekenler nelerdir?

-Güvenilir şekilde toplanmış, kurutulmuş ve paketlenmiş siyah çayı tercih edin; çok koyu ve bayat çayı içmeyin.
-Çaydaki polifenoller, yemekle alınan bitkisel kaynaklı (hem olmayan) demirin emilimini azaltabilir. Demir eksikliği olanların çayı yemekle birlikte değil, öğün aralarında içmesi önerilir.
-Kafein içerdiği için fazla tüketim bazı kişilerde çarpıntı, uykusuzluk ve huzursuzluğa yol açabilir. EFSA’ya göre sağlıklı yetişkinler için gün içine yayılmış 400 mg’a kadar, hamile ve emziren kadınlar için 200 mg’a kadar kafein güvenlik endişesi doğurmaz. Bir bardak çaydaki kafein miktarı çayın türüne ve demleme süresine göre değişir.
-Dünya Sağlık Örgütü’ne bağlı Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 65 °C’nin üzerindeki çok sıcak içecekleri “muhtemelen kanserojen” (Grup 2A) olarak sınıflandırmıştır. Çayı biraz soğumaya bırakarak içmek bu nedenle önerilir.
-Hamileler, çocuklar, kalp ritmi bozukluğu veya yüksek tansiyonu olanlar ve düzenli ilaç kullananlar uygun miktar için hekimlerine danışmalıdır.