Franchise, bir markanın sahibinin (franchise veren) marka, işaret ve iş yapma bilgisini (know-how) belirli bir bedel ve sözleşme koşullarıyla başka bir girişimciye (franchise alan) kullandırdığı iş birliği modelidir. Rekabet Kurumu’nun tanımına göre franchise veren, sözleşme süresince franchise alana genellikle ticari ve teknik yardım da sağlar. Kahve zincirlerinin bir kısmı şube ağını bu modelle büyütür.
Kahve franchise’ı nasıl işler?
Franchise alan, mekânını kendi yatırımıyla açar ve işletir; markanın adı, tasarımı, menüsü ve çalışma standartlarıyla hizmet verir. Franchise veren ise eğitim, kuruluş desteği, tedarik ve pazarlama gibi alanlarda bir sistem sunar. Tarafların hak ve yükümlülükleri sözleşmeyle belirlenir ve koşullar markadan markaya önemli ölçüde değişir.
Kahve franchise’larında menü, reçeteler, kahve harmanı, ekipman ve mekân tasarımı genellikle standarttır. Bu standart müşteriye her şubede benzer bir deneyim sunmayı amaçlar; franchise alan açısından ise hazır bir iş modeli ve tanınmış bir marka anlamına gelir. Buna karşılık kararların önemli bir kısmı merkezde verilir ve işletmecinin hareket alanı sözleşmeyle sınırlanır.
Sözleşmeden önce sorulması gerekenler
- Giriş bedeli, dönemsel ödemeler (ciro payı veya sabit ücret) ve reklam katkısı nasıl hesaplanıyor?
- Sözleşme süresi, yenileme ve fesih koşulları neler?
- Bölge koruması var mı; yakın konumda başka şube açılabilir mi?
- Ürün ve ekipmanın belirli tedarikçilerden alınması zorunlu mu, fiyatlar nasıl belirleniyor?
- Eğitim, açılış desteği ve operasyon denetimi hangi kapsamda veriliyor?
- Mevcut franchise alanlarla görüşme imkânı sunuluyor mu?
Hukuki çerçeve
Franchise sözleşmeleri, marka ve know-how lisansı ile tedarik yükümlülükleri içerdiği için rekabet hukuku açısından dikey anlaşmalar kapsamında değerlendirilebilir. Sözleşme imzalamadan önce bağımsız hukuk ve mali müşavirlik desteği almak, riskleri ve toplam maliyeti doğru anlamaya yardımcı olur.
Kahve veya çay sektöründe franchise modeliyle ilgili bilgi paylaşmak ya da iş birliği önermek isteyen işletmeler İletişim sayfasından bize ulaşabilir.
Kaynaklar
- Rekabet Terimleri Sözlüğü, Rekabet Kurumu, 2018 (“Franchise Anlaşması” maddesi)
